Patron

Zasady wychowawcze św. Jana Bosko

System prewencyjny - Zasady wychowawcze

ROZUM - RELIGIA - MIŁOŚĆ

Podejmując wszelkie możliwe formy, by uchronić młodzież od zła, św. Jan Bosko postępował wobec niej w sposób szczególny i zalecał swoim duchowym synom, by czynili tak jak on. Swój system wychowawczy nazwał systemem zapobiegawczym. "Polega on na tym, że podwładnych zaznajamia się z przepisami i regulaminem, a następnie roztacza się nad nimi taką opiekę, że wychowankowie znajdują się zawsze pod czujnym okiem dyrektora lub asystentów, którzy jak kochający ojcowie, przemawiają do nich, służą im za przewodników, udzielają rad i upominają z miłością”.

System ten zmierzał do ukształtowania w wychowanku pełnej osobowości i jak powiedział sam ks. Bosko: „...chodzi o to, by odkryć zalążki dobrych skłonności i starać się je rozwijać”. Był to więc system, w którym uczestniczył zarówno wychowawca, jak i sam wychowanek, a sam proces wychowawczy odbywał się w atmosferze przyjaźni i zaufania.

Ks. Bosko na prośbę Salezjanów w 1877 roku napisał krótką rozprawę pt.: ”System prewencyjny”, w której zawarł główne jego idee. Sam był raczej praktykiem wychowania, stąd utrwalał je stopniowo.Wśród wszystkich, którzy zajmowali się dziełem wychowania, Ks. Bosko zdecydowanie opowiadał się za pozytywnym oddziaływaniem na wychowanka. Przeprowadzając bowiem głęboką refleksję nad człowiekiem, doszedł do wniosku, że dobro jest czymś pierwszym w naturze ludzkiej, dlatego cały jego system zmierzał do odkrycia dobra i wyzwolenia w młodym człowieku wszelkich jego wartości. Dostrzegając podczas swoich kontaktów z młodymi więźniami,jak trudne jest do wykorzenienia zło, pragnął uczynić wszystko,by młodzież zwrócić w kierunku dobra.Św. Jan Bosko swój system wychowawczy oparł na trzech głównych zasadach, którymi są: rozum,religia i miłość wychowawcza.

Rozum u ks. Bosko oznacza ”zdrowy rozsądek, rzeczowość i zaakceptowanie całokształtu warunków rzeczywistego życia młodzieży, elastyczność w programowaniu, kierowanie się rozumem w pełnieniu funkcji systemu zapobiegawczego i motywowanie poleceń”. W systemie zapobiegawczym widać zasadniczą różnicę na płaszczyźnie odbywającego się procesu wychowania. To nie tylko wychowawca jest tym, który ”rozumie” i kieruje wychowankiem poprzez liczne uwagi do określonego celu, ale także wychowanek poznaje cel i sam, odkrywając jego piękno, podąża ku niemu. Rozum pozwala, by w wychowanku rozwinęło się głębokie życie wewnętrzne, by poznał on i zrozumiał bogactwo własnych zalet, i podjął pracę nad ich rozwojem. Wychowawca natomiast jest tym, który w sposób „mądry” podsuwa mu propozycje adekwatne do jego rozwoju psychofizycznego. 

Ks. Bosko podkreśla, że „posłuszeństwo ślepe nie jest skuteczne”. Wychowanek musi poznać i zrozumieć wszelkie polecenia oraz regulamin, ponieważ one mają dopomóc mu w rozwoju osobowości. Takie posługiwanie się rozumem nakłada na wychowawcę obowiązek kształtowania w sobie postaw zmierzających do ułatwienia życia wychowankowi i wzajemnego zrozumienia. Ks. Bosko wręcz nakazuje wychowawcy „słuchać wychowanka” i starać się go zrozumieć.

„Rozumność systemu zapobiegawczego opiera się na ufności w dobrą wolę chłopca”. Wychowawca ma więc wyzwalać zaufanie w wychowanku, by doprowadzić go do otwarcia się, a jednocześnie do uświadomienia sobie wewnętrznego bogactwa i wartości pozytywnych. Ta świadomość odkrytego w sobie dobra napełnia młodego człowieka radością i pokojem oraz pozwala na wolny wybór dobra.  Zatem wychowanie w tym systemie zmierza ku wychowaniu całego człowieka, który w sposób wolny i rozumny poznaje samego siebie i w atmosferze pełnego zaufania wobec wychowawcy odkrywa własną drogę i podejmuje środki, które pomogą mu w jej realizacji.

Wymaganie kierowania się rozumem stawia ks. Bosko także w sytuacjach konfliktowych i poleca, by w miarę dokładnie i obiektywnie badać ich źródło i starać się doprowadzić do porozumienia stron,  zakazuje także stosowania kar fizycznych w swoich zakładach, ponieważ one „upokarzają dziecko i poniżają wychowawcę”, nie prowadząc do pozytywnych skutków.

Bardzo mocno z zasadą rozumności w wychowaniu łączy ks. Bosko religię; mówi: „Religia i rozum, to dwa filary całego mojego systemu wychowawczego. Religia prawdziwa i kierująca uczynkami młodzieży; rozum właściwie stosujący zasady wiary do wszystkich uczynków”.

Celem wychowawczym św. Jana Bosko jest wychować chłopców na dobrych chrześcijan i uczciwych obywateli oraz dopomóc im w zbawieniu, stąd podkreśla, że „tylko religia może rozpocząć i doprowadzić do końca dzieło prawdziwego wychowania”.